9.5. Metoda gumowa

Podobna do metody pigmentowej jest metoda gumowa, w której żelatynę zastępuje się gumą arabską. Metoda gumowa również wymaga najpierw przygotowania papieru. Do otrzymywania obrazów metodą gumową najlepiej nadaje się papier rysunkowy lub też papier do malowania farbami wodnymi akwarelowymi. Na papierach o powierzchni nieco chropowatej można otrzymać ładne, dość ciekawe efekty ciemnych głębokich cieni. Jeśli natomiast użyje się papieru o powierzchni gładkiej, wtedy kontury obrazu mogą okazać się lekko rozmyte, nieostre, a także nie zawsze uzyskuje się głębokie ciemne odcienie obrazu.

Przygotowanie powierzchni papieru polega na jego preparowaniu, tzn. naniesieniu cienkiej warstwy dobrze zgarbowanej żelatyny. Przygotowuje się w tym celu 3-4-procentowy roztwór wodny żelatyny fotograficznej lub spożywczej, ogrzany do ok. 70°C. Takim roztworem pokrywa się papier 3-4-krotnie. Zabieg wymaga powtórzenia kilkakrotnego, gdyż za każdym razem nakłada się bardzo cienką warstwę żelatyny. Roztwór należy nakładać równomiernie za pomocą płaskiego pędzla. Po kilkakrotnym nałożeniu roztworu żelatyny i całkowitym jej wyschnięciu w celu zgarbowania, papier poddaje się działaniu 5-procentowego wodnego roztworu formaliny. Najlepiej wykonać to wkładając papier na kilka minut do kuwety i zalewając go formaliną. Po tym zabiegu należy papier przepłukać powierzchniowo. Warstewka zgarbowanej żelatyny nie pozwala na bezpośrednie zetknięcie się pigmentu z papierem i nie dopuszcza do trwałego zabarwienia podłoża. Poza tym zapobiega niepotrzebnemu wsiąkaniu roztworów pigmentowych do papieru.

Uczulanie papieru przeprowadza się za pomocą roztworu gumy arabskiej (prawdziwej, a nie imitacji) i dwuchromianu amonu lub dwuchromianu potasu oraz odpowiedniego barwnego pigmentu. Roztwór uczulający przyrządza się następująco:

- węglan potasu K2CO3   0,8 g

Roztwór ten jest trwały i może być przechowywany w ciemnej butelce przez dłuższy czas.

Guma arabska rozpuszcza się dość długo, dlatego wsypuje sieją do naczynia, zalewa odpowiednią ilością wody, dodając kwasu salicylowego jako środka

konserwującego i zostawia w ciepłym miejscu (w temp. ok. 30°C) na okres 12-24 godzin. Po rozpuszczeniu się gumy arabskiej roztwór przesącza się przez gęstą tkaninę.

W zależności od tego, jakiej barwy obrazy chce się otrzymać, stosuje się pigmenty, np. zawarte w farbach tzw. plakatowych lub farbach w tubkach używanych do zabarwienia farb emulsyjnych. Chcąc otrzymać obrazy barwne, przygotowuje się na przykład roztwory o następującym składzie:

Obraz brązowy:

- farba brązowa 10 g

Uczulanie papieru można przeprowadzić dwiema metodami:

- przez powlekanie papieru oddzielnie roztworem A i następnie roztworem B zmieszanym z pigmentem,

- przez powlekanie papieru mieszaniną roztworów A i B wraz z pigmentem.

W metodzie pierwszej arkusz preparowanego, powleczonego żelatyną, lecz suchego już papieru napina się na deskę i powleka go dwukrotnie roztworem A zawierającym dwuchromian amonu lub potasu. Po wysuszeniu przy pomarańczowym świetle ciemniowym, papier powleka się dwukrotnie roztworem B wraz z pigmentem. Gdy chce się otrzymać bardzo intensywną barwę obrazu, powlekanie roztworem B może być powtórzone nawet czterokrotnie. Używa się do tego celu bardzo miękkiego płaskiego pędzla nakładając roztwór za każdym razem w innym kierunku, tzn. raz wzdłuż, a raz w poprzek arkusza papieru. Dzięki temu otrzymuje się równomierne pokrycie wszystkich miejsc papieru. Roztwór B wraz z pigmentem należy nakładać stosunkowo szybko, przy pomarańczowym świetle ciemniowym. Uczulony papier suszy się również przy świetle ciemniowym lub w ciemności.

Stosuje się wyłącznie stykowe kopiowanie negatywu. Wobec tego, chcąc otrzymać duży format obrazu, należy również przygotować negatyw o odpowiedniej wielkości. Wymagane są duże naświetlenia. Kopiowanie np. w pełnym bezpośrednim oświetleniu słonecznym trwa kilka minut, natomiast przy zastosowaniu żarówki 250 W z odległości 50 cm - kilkadziesiąt minut. Najlepiej stosować źródła światła bogate w promieniowanie nadfioletowe, np. lampy kwarcowe. Warstwa żelatynowa negatywu powinna się stykać bezpośrednio z warstwą światłoczułą papieru gumowego.

Wywoływanie papieru gumowego polega na rozpuszczaniu w wodzie częściowo warstwy zawierającej gumę arabską i pigment (rys. 9.7). Można to wykonać umieszczając papier na desce ustawionej ukośnie pod kątem 30 - 40°, na którą skieruje się nie ostry strumień zimnej wody. Najlepiej zastosować sitko rozdzielające wodę na cienkie, niezbyt ostre strumienie. Po kilkunastu minutach działania wody papier można lekko przetrzeć bardzo miękką szmatką. Zabieg ten przyspiesza usunięcie rozpuszczonych części gumy arabskiej. Jednak jest to czynność wymagająca bardzo delikatnego działania.

Można też naświetlony papier wywoływać metodą statyczną, kładąc go płasko warstwą światłoczułą do dołu na powierzchnię wody wypełniającej kuwetę. Temperatura wody powinna wynosić 14 - 16°C. Wywoływanie trwa wtedy znacznie dłużej, do 3 godzin. Podczas wywoływania należy papierem poruszać co 10 minut i obserwować zmiany, jakie w nim zachodzą. Jeśli zbyt silnie się naświetli lub zbyt cienką da się warstwę gumy, wtedy warstwa światłoczuła może się źle rozpuszczać w wodzie. Jeśli powstające obrazy są zbyt ciemne, może to być spowodowane silnym prześwietleniem lub zbyt krótkim wywoływaniem. Jeśli cały obraz podczas wywoływania spływa, naświetlenie było zbyt małe lub zastosowano do wywoływania zbyt ciepłą wodę. Metoda gumowa stwarza dość dużo kłopotów wykonawczych, jednak jej wyniki bywają często bardzo ciekawe.

POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ